De vijf elementen van opera

Sorry, this entry is only available in Dutch. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Meer dan driehonderd studenten maakten voor OFF zes nieuwe opera’s. Tijdens de OFF Days kun je deze zien. Vijf van deze jonge makers reflecteren op de thema’s macht/onmacht van de kunstenaar, identiteit, stilte, passie en interdisciplinariteit.

Macht/Onmacht
Hans Vermunt, muzikaal leider De grens is bereikt

‘“It can often seem that those in power don’t want us to enjoy making things for ourselves – they’d prefer to establish a cultural hierarchy that devalues our amateur efforts and encourages consumption rather than creation.”

Deze zin uit het boek How Music Works van David Byrne raakt mij. Ben je op een gegeven moment echt oud genoeg om te zeggen “Ik kan niet zingen / spelen / componeren” of “Ik ben niet muzikaal”?

In de geïmproviseerde mini-opera De Grens is Bereikt zijn alle deelnemers componist. Iedereen heeft de macht om de leiding te nemen, en iedereen is verantwoordelijk voor het resultaat. Mijn belangrijkste taak als muzikaal leider is om alle spelers vertrouwd te maken met deze macht. Tijdens de laatste doorloop van De Grens is Bereikt vloog een politiehelikopter laag over. In plaats van te wachten tot de heli voorbij was, begonnen de spelers met de helikopter mee te zingen, waardoor iets unieks ontstond.

De volgende keer is het weer wat anders, vogels, de wind, een tram of een individuele ingeving. Alles bij elkaar levert het misschien geen “geniale” muziek op, maar wel – als het goed gaat – plezier.’

‘Hoe herwin je de macht? Hoe kun je weer de kracht vinden om je eigen wortels te telen?’

Macht/Onmacht
Koen Bartijn, dramaturg Verbena

‘We zien een tuin, een onwaarschijnlijk bloemenparadijs, een grasmat zo zacht en donzig als fluweel; een plek overwoekerd door genot. Maar onder deze heerlijkheid schuilt een ontluisterende rottigheid. Het is iets dat de karakters ten diepste bepaalt: Verbena verliest zichzelf in haar verlangens, de Vader is niets meer dan een hoopje onsamenhangend sentiment, en Crocus, de dochter, ziet geen uitweg meer in dit beangstigende tafereel. Ze proberen nog enigszins te genieten van de zon, maar daar achter zit de angst en de onmacht om iets onder woorden te brengen dat ze wanhopig ervaren.

Hoe herwin je de macht? Hoe kun je weer de kracht vinden om je eigen wortels te telen? Hoe overkom je het gevaar nooit meer verder te kunnen of willen denken dan de status quo? Misschien huist hierin wel de grootste opdracht van onze tijd. We worden geconfronteerd met het migrantenvraagstuk, de milieucrisis, de structurele schending van mensenrechten– en misschien het meest confronterend is nog wel het feit dat dit alles onderdeel uitmaakt van de gevestigde orde. In plaats van een uitweg biedt Verbena een typering van deze tijd: elke dag opnieuw, als de zon de tuin weer tot leven brengt, zien de karakters zich geconfronteerd met dezelfde blinde herhaling: een herhaling als een onfeilbare boom.’

‘Ik wil mensen raken met wat ik vertolk. Door een stuk van mij te laten zien, hoop ik iets teweeg te brengen bij de ander.’

Identiteit
Nienke Nillesen, mezzosopraan Oceanisch Verlangen

‘Voor mij als zangeres is er altijd een verbinding tussen mijn persoonlijke identiteit en mijn professionele identiteit. Natuurlijk vereist op het podium staan een andere focus, maar ik neem altijd ook mijn persoonlijkheid mee. Omdat ik denk dat dát is wat je uniek maakt en dat willen mensen denk ik zien. Als klassiek zangeres ben ik mijn eigen instrument, hier heb ik altijd rekening mee te houden, ook op persoonlijk vlak. Dus als ik een optreden heb, geen feestjes. Als er mensen in mijn omgeving verkouden zijn, uit de buurt blijven. En zo goed voor mijn instrument en dus mezelf blijven zorgen.

Mijn vak heeft ook invloed op mij als persoon. Om als klassiek zangeres iets te bereiken moet je heel gemotiveerd zijn, anders kom je er niet. Door mijn werk ben ik een stuk gedisciplineerder en meer gestructureerd geworden. Maar ik ben ook een emotioneel persoon en dat uit zich ook op professioneel vlak. Ik wil mensen raken met wat ik vertolk. Door een stuk van mij te laten zien, hoop ik iets teweeg te brengen bij de ander.

Een auditiecommissie kijkt altijd of wat je uitstraalt in het plaatje past. Ik denk dan ook dat mijn half-Nederlandse, half-Tanzaniaanse afkomst, mijn uiterlijk en mijn stemtimbre invloed hebben op het werk dat ik wel of niet krijg.
Als ik zelf naar een opera kijk, tel ik altijd de hoeveelheid mensen met een niet-westers (cultureel divers) uiterlijk op het podium én in de zaal. Vaak zijn dat er niet zo veel, dus heb ik besloten voor mijn masterscriptie te onderzoeken of de operawereld in Nederland diverser wordt. Dit is ook weer een voorbeeld van een persoonlijke interesse die zich op professioneel vlak vertaalt.’

‘Stilte om me heen is absoluut noodzakelijk om iets te maken: lange stilte van geluid en van beeld, van mensen en bezigheden, stilte van ander werk, administratie en huishouden’

Tijd, rust en stilte
Boris Bezemer, componist Verbena

‘Dit is altijd bij elk stuk compleet anders voor mij! Ik probeer van alles… Soms worstel ik een jaar en soms worstel ik niet. Ik weet dit soort dingen voor mezelf nog niet, ik vlieg heen en weer.
Stilte om me heen is absoluut noodzakelijk om iets te maken: lange stilte van geluid en van beeld, van mensen en bezigheden, stilte van ander werk, administratie en huishouden, en stilte van mijn eigen vragen, zorgen en wensen. Zodra ik begin met werken racet er allerlei van dat soort afleiding door me heen en dat verdwijnt pas met enige tijd. Maar hoe drukker het leven hoe meer tijd het me kost om in concentratie te komen. Daarom is het zo fantastisch om een maand op een eiland te componeren. Op dit moment werk ik tegen de klok voor een volgend werk.

Het kost zo veel tijd om te componeren! Waarom? Dit zijn geen duidelijke vragen die je systematisch kan beantwoorden. Tenminste ik kan dat niet, misschien is dat de techniek die een meester heeft. Het is voor mij eindeloos ronddobberen, afgeleid worden, me concentreren en geen ontwikkeling zien. Soms is er dan een sprong die plotseling lijkt gekomen, en soms lijkt al het werk dat ik heb gedaan zo ontzettend vanzelfsprekend te zijn dat ik niet begrijp waar ik mee bezig ben geweest. Na genoeg worsteling kristalliseert er zich hopelijk een kern, een wereld, een soort muzikale ruimte. Daarmee kan ik dan echt aan de slag. Dan begint een stuk zich te vormen, vormt de tijd dat je eraan werkte zich tot een concreet product. Dan is het eindeloos perfectioneren totdat externe omstandigheden het werk onder je vingers vandaan trekken. En uiteindelijk, nadat ik dit proces hier mooi heb uitgeschreven, is het de volgende keer compleet anders!’

‘Passie en liefde is voor mij essentieel bij elk creatief proces’

Passie/Liefde
Amarante Nat, componist Aporia

‘Passie en liefde is voor mij essentieel bij elk creatief proces, of dat een maaltijd, gedicht of compositie is. Het is de oorspronkelijke energie waar vanuit iets kan ontstaan. Ik zie dit als een eigenschap die in verschillende vormen gegoten kan worden.
De afgelopen jaren is dat bij mij componeren geweest. Dit heeft in het kader van het Opera Forward Festival geleidt tot de opera Aporia. Hoewel in essentie liefde en passie het startpunt is, komt er ook een hoop discipline en doorzettingsvermogen kijken bij het maken van een opera. Het compositieproces is zwaar; je moet veel vertaalslagen maken van abstract naar concreet. Maar dit is natuurlijk ook precies de uitdaging.
Er is nog een andere uitdaging bij het maken van een opera; namelijk het samenwerken met een heel artistiek team. Dit was voor mij de eerste keer, maar ik heb het als een verrijking ervaren om te mogen werken met mensen waarmee je een gemeenschappelijke liefde hebt: het creëren van iets nieuws.’

‘Mijn inspiratie bestaat bij de gratie van interdisciplinaire kruisbestuiving.’

Interdisciplinariteit
Han Buhrs, scenograaf Oceanisch Verlangen

‘Interdisciplinariteit is voor mij bijna een essentieel onderdeel van mijn werk. Mijn inspiratie bestaat bij de gratie van interdisciplinaire kruisbestuiving. Ik vind het lastig of zelfs oninteressant om iets vanuit mezelf te ontwikkelen.

Voor een samenwerking geldt: hoe meer disciplines er zijn, hoe rijker het boeket wordt, hoe meer ik eruit kan halen. Opera was voor mij een nieuwe vorm, ik had niet eerder met instrumentalisten en solisten gewerkt. Ten alle tijden heb ik geprobeerd hun rollen in mijn ontwerp mee te nemen.

De grootste bijkomstigheid was de ruimte. Het noodtrappenhuis is een bindende factor geweest voor de hele productie. De essentie van de tekst is verbonden met de essentie van de ruimte waar het stuk wordt opgevoerd. Dat een ruimte die bestaat uit onmogelijkheden het centrum van een stuk wordt met alle disciplines erin was bijzonder. Het geluid in het trappenhuis is ook verrassend goed.

Ik heb nauw samengewerkt met de dramaturg, de regisseur, de componist en het productieteam. In opera betekent interdisciplinariteit niet dat de kunstvormen naast elkaar bestaan maar dat ze in elkaar overvloeien. Niet op elkaar reagerend, maar als een verlengstuk van elkaar. Ik bemoeide me niet met de compositie, tussen de compositie en mij zit de dramaturg en de regisseur, die vloeien in elkaar tot mij, terwijl mijn werk weer overvloeide in dat van hen.’

Toegang tot de Talent-opera’s is gratis maar het reserveren van een dagticket verplicht. Reserveer nu een plek via deze website. NB: Een dagticket biedt geen garantie op toegang tot specifieke Talent-opera. Hiervoor worden vanaf 30 minuten voor aanvang ter plekke kaartjes uitgedeeld.