Kunst en onderzoek liggen dicht bij elkaar

Een interview met Merlijn Twaalfhoven, ondernemende componist en initiatiefnemer van de Sharing Academy. Hij werkte onder andere in Japan, Centraal-Europa, het Midden-Oosten en New York. In 2011 won hij de UNESCO Award ‘Young Artist voor interculturele dialoog tussen de Arabische en westerse wereld’. Door vaak naar dezelfde plekken terug te keren, maakt hij lokale dilemma’s onderdeel van zijn werk. Over deze dilemma’s gaat ook zijn Talk tijdens OFF op 24 maart.

Ruimte creëren

‘Ondernemend componist’, het lijkt een term die Merlijn zelf heeft samengesteld. Google geeft in ieder geval slechts zes resultaten bij de zoekterm. Dus wat is het? De meeste tijd is Merlijn bezig met dingen van de grond krijgen. ‘Met zorgen dat er een bijzonder concert gaat plaatsvinden, op een plek of moment dat dit er eerder nog niet was,’ zegt hij.

‘Ik ben dus niet bezig met het vullen van de ruimte die me geboden wordt, maar meer met het creëren van ruimte op plekken waarvan ik vind dat het nodig is. Een concertserie – iedere zondagochtend om half elf een concert – dat kun je vullen. Ik vraag me dan af: is dat wel een goed moment, is dat wel een goeie plek? Waarom doen we het niet dáár en waarom brengen we die en die mensen niet samen?’

Postcards from Aleppo
De mini-opera Postcards from Aleppo, die Merlijn maakte met Abdelkader Benali, Ola Mafaalani en Syrische muzikanten, wordt opgevoerd sinds 2014. Het concept staat, maar de uitvoering verandert steeds, net als de locatie. Het is een goed voorbeeld van Merlijns werkdrift en zijn methode; het tweespoor met aan de ene kant de muzikale compositie en aan de andere kant het organiseren en samenbrengen van verschillende makers. Binnenkort start hij iets nieuws, waarbij dit tweede aspect nog belangrijker is.

‘Ik werk aan een club voor makers die contact zoeken met de werelden die dénken dat ze niets met kunst te maken hebben. Bijvoorbeeld de wereld van probleemoplossers: het Rode Kruis, Greenpeace, die zijn heel doelgericht met iets bezig. Ik werk nu aan het verzamelen van mensen die het juist met kunst ook over wereldproblemen willen hebben en impact willen maken. Vanuit creativiteit, vanuit schoonheid en vanuit verbeelding.

Het is een complex project en klinkt nu misschien heel abstract, maar we hopen dit voorjaar naar buiten te treden en dan is het gewoon een club waar je lid van kunt worden.’

Waar de wereld niet klopt
Merlijns leerschool was zijn werk in het buitenland, keer op keer nam hij het voortouw om nieuwe, internationale projecten op te zetten. Zo bezocht hij Syrië meermaals voor samenwerkingen en organiseerde hij een underground festival in huiskamers in Jeruzalem. Wat doet hem ertoe besluiten deze omgevingen op te zoeken?

‘Er is een periode geweest waarin ik op zoek ging naar waar de wereld niet klopt’, antwoordt Merlijn. ‘Ik werd bijvoorbeeld getriggerd door een krantenbericht dat mensen een muur om een zigeunergetto wilden bouwen omdat ze dachten dat die Roma de appels gingen stelen van een boer. Toen dacht ik: Ho! Als je zo een probleem wil oplossen!?’.

Merlijn reisde daarheen om het probleem te onderzoeken. Vervolgens heeft hij een terugkerend festival georganiseerd dat ook door de buurtbewoners werd bezocht. Het was vaak hun eerste bezoek aan het getto waar ze vlakbij woonden.

‘En dan hoop je natuurlijk dat wantrouwen weg te nemen. Maar vaak los je het probleem niet op, het zou heel naïef zijn dat te verwachten. Vaak kom je juist in de problematiek en zie je de dilemma’s en dan worden die je eigenlijke onderwerp.’

Ik wil een vertraging in hoe wij omgaan met wereldproblemen.’ 

Stap de wereld in
Door musici en kunstenaars naar de plek te brengen waar het probleem plaatsvindt en een ruimte te creëren waar de problematiek er mag zijn, hoopt Merlijn toch een bijdrage te leveren. ‘Ik streef niet naar een wereld waarin alles zo snel mogelijk een oplossing moet hebben, alles in oneliners moet, of wordt opgelost door iemand die daar populair mee wordt of macht mee krijgt. Dat wil ik doorbreken, een soort vertraging in hoe wij omgaan met wereldproblemen.’

Merlijn kan dan ook niets met de uitspraak van Lucebert ‘Alles van waarde is weerloos.’

‘Misschien ben ik niet dichterlijk genoeg. Een kunstenaar voelt wel heel vaak dat wat hij maakt, heel kwetsbaar is, maar dat is ook omdat de kunstenaar zich vaak helemaal heeft losgezongen van de context en iets in een museum of vitrine heeft neergezet, buiten het geraas van de wereld.’

‘Ik kijk: hoe kunnen we, terwijl we uit de concertzaal stappen, zorgen dat de kunstenaar niet verloren gaat in het kabaal.’ Samenwerken biedt een oplossing volgens Merlijn: ‘als je het idee hebt dat het verhaal ergens buiten het theater beter tot zijn recht komt, deel dat idee! Ga het samen doen. Stap die wereld in. Leg je niet neer bij hoe de structuur van het werkveld nu eenmaal is. Want wat is de essentie? Dat is de verbinding tussen de maker en de buitenwereld.’

Een plek waar je mag twijfelen
Het Opera Forward Festival past volgens Merlijn goed binnen dit idee. ‘Ik zie OFF als een laboratorium onder de vleugels van een geweldig instituut.’

‘Ik vind het heel treurig als er een kloof ontstaat tussen ‘het grote podium en de kunstenaars die midden in de wereld werken, puur omdat deze makers net beginnen en ze niet meteen worden uitgenodigd. Net zoals dat het treurig zou zijn als jonge kunstenaars op hun bek gaan omdat ze het allemaal nog niet weten.
Kunst en onderzoek liggen in elkaars verlengde, maar op het grote podium mag je niet falen. Je kunt er keihard vanaf donderen, een paar slechte recensies en je bent klaar. Terecht ook, ik wil óók niet in de zaal zitten als het saai is. Maar een laboratorium zoals het Opera Forward Festival, waarin het experiment en de ontmoeting centraal staan, biedt juist veiligheid, het overbrugt die kloof. Dat zie ik als essentieel voor de ontwikkeling van een nieuwe generatie kunstenaars. Dat je plekken creëert waar je mag twijfelen. En waarmee je de isolatie doorbreekt.’

De Talk van Merlijn Twaalfhoven is te bezoeken met een dagticket voor OFF Day: New Talents. Haal nu jouw gratis dagticket!