Een fotogenieke discipline

Zippora Elders is kunsthistoricus. Ze was eerder betrokken bij vooraanstaande instellingen als het Stedelijk Museum, het Sandberg Instituut en Stadsschouwburg Amsterdam. Nu is ze curator bij Foam Fotografiemuseum Amsterdam. Voor OFF x Foam stelt ze een tentoonstelling samen en host ze een talkshow waarbij ze in gesprek gaat met kunstenaars, schrijvers en denkers rond het thema beeld en bezieling. Voor Foam tijdens OFF, klik hier.

Kijken naar cultuur
‘Door mijn kunsthistorische achtergrond kijk ik altijd goed naar het visuele element en hoe iets in beeld wordt gebracht. Er gebeurt bij opera natuurlijk ontzettend veel tegelijk en over elke seconde wordt nagedacht: het moet een sterk beeld zijn. Ik vind het interessant om te zien hoe ieder moment een opzichzelfstaand kader is: een frame. Iedere foto die je in theorie zou kunnen maken, is goed. Opera is in die zin zeer fotogeniek.’

Of iets zich nu op een podium afspeelt, in een schilderij, of op een afbeelding; Zippora is een kijker. Haar culturele blikveld is breed en goede kunst is voor haar van grote waarde. Kunst biedt reflectie en tast de grenzen af van de verbeelding. ‘Het is de kracht van kunst om steeds maar weer de status quo te bevragen. Opera is daarin zeker een belangrijke discipline. Ik denk dan ook dat het goed is dat jonge mensen worden gestimuleerd opera’s te bezoeken. Opera is een Gesamtkunstwerk. Alles komt erin samen. Het is bovendien echt een ambacht: neem bijvoorbeeld de decors. Het zijn interessante en goede dingen om op jonge leeftijd mee in aanraking te komen.’

De eerste opera die Zippora zelf bezocht was La Boheme van Puccini. ‘Als ik het mij goed herinner, zat er een beer in. Of hij echt was, weet ik niet meer. Ik denk het niet, maar ik was er behoorlijk van onder de indruk. Het was sowieso een groot spektakel. Ik zat op de derde rij en dat was fantastisch.’ Een andere opera die haar is bijgebleven is Der Ring des Nibelungen van Wagner. ‘Heel indrukwekkend. Ik had er veel over gelezen en gehoord, dus het was een bijzondere ervaring. Maar het duurde wel láng.’ Hoewel Zippora graag naar de opera gaat, tref je haar toch eerder bij een balletvoorstelling. ‘Ballet is vaak korter. En ik geniet enorm van virtuoze dans. Ik denk dat het voor velen meespeelt dat opera een prijzig uitje is. Bovendien helpt een beetje voorkennis wel bij het waarderen van opera. Daar worden we niet zo mee opgeleid op de middelbare school. Ik heb een goede vriend die echt operafanaat is en dat was zeker in het begin wel fijn. Hij nam mij mee naar zowel klassiekers als experimenten en hij legde veel uit.’


Net als opera is fotografie een medium dat verhalen vertelt en de spanning tussen feit en fictie opzoekt.

Foam en Opera Forward festival

OFF x Foam bestaat niet alleen uit een talkshow, maar ook uit een tentoonstelling in de foyer van Nationale Opera & Ballet, bestaande uit werken uit de eigen collectie van Foam. ‘Logistiek gezien kan het nog spannend worden. We laten de tentoonstelling in een salonpresentatie zien, dus alles zal dichtbij elkaar staan. Het heeft ook wel iets ouderwets; een salonpresentatie is iets wat je associeert met van die bezeten verzamelaars van de zeventiende en achttiende eeuw. Ik kijk enorm uit naar het inrichten.’

Opera is een tijdgebonden performance die elke keer anders kan zijn. Producties zijn vaak groots. Een foto is in principe eindeloos reproduceerbaar, makkelijk te delen en vooral toegankelijk. Je zou kunnen zeggen dat de twee disciplines niet verder van elkaar af kunnen staan. Maar juist door het thema beeld en bezieling centraal te stellen, is er ruimte om de raakvlakken zichtbaar te maken. Zippora: ‘Opera is een zeer multimediale discipline. Fotografie is doorgaans stil, plat en niet bewegend. Ik denk dat het interessant is om ze samen te brengen. Bezieling is natuurlijk ontzettend subjectief. Met de opera in het achterhoofd heb ik mij laten inspireren door hoe fotografen uit onze collectie met het thema bezig zijn.’

Richard Mosse. She Brings the Rain, 2011 digital c-print. dimensions variable ©Richard Mosse. Courtesy of the artist and Jack Shainman Gallery, New York.

‘Een concreet voorbeeld is Sjoerd Knibbeler, een jonge Nederlandse fotograaf. Hij probeert onzichtbare fenomenen in beeld te brengen met fotografie, en dan met name de wind en klimatologische omstandigheden. Maar we laten ook werk zien waar het meer om een subliem beeld gaat: romantiek en escapisme. Dat zie je duidelijk bij het werk van Sanne Peper, maar ook bij Richard Mosse. Bij hem heeft het ook nog een documentair politiek element. Net als opera is fotografie een medium dat verhalen vertelt en de spanning tussen feit en fictie opzoekt. De foto’s van Mosse zijn ‘bezield’ met een ongelooflijk tragische geschiedenis en tegelijkertijd van een grote schoonheid die voorbij het (talige) verhaal gaat en meteen binnenkomt. Ik denk dat alle foto’s uit de tentoonstelling het thema bezieling over zullen brengen en dat ze, hoewel het stilstaande beelden zijn, beweging met zich meebrengen en verhalen zullen oproepen. Dat ze een herinnering aan een geluid of een geur kunnen veroorzaken en dat ze een bepaalde kracht hebben, misschien omdat het een subliem landschap is, of juist omdat het een heel persoonlijk diep emotioneel beeld is. Ik hoop dat de tentoonstelling een mooie toevoeging zal bieden aan het festival, maar dat het ook de opera net nog wat toegankelijker zal maken voor een jonger publiek.’

Zippora tipt vijf jonge fotografen die zeker het bekijken waard zijn, op alfabetische volgorde:

1) Thomas Albdorf (Oostenrijk)

Thomas werkt op het grensvlak van sculptuur en fotografie en speelt op uitgekiende wijze met clichés in onze beeldcultuur, met name die van de landschapsfotografie.

2) Daniëlle van Ark (NL)

Daniëlle heeft een achtergrond in de fotografie, maar verkent met grote verbeeldingskracht de grenzen van het medium, waarbij ze de lading en de betekenis van ‘beeld’ blijft onderzoeken, net als thema’s als status, symboliek en vergankelijkheid.

3) Aaron Blum (VS)

Zijn werk brengt de Amerikaanse regio waar hij vandaan komt in beeld, de indrukwekkende Appalachen, waarbij hij reflecteert op het verschil tussen de werkelijke documentatie en onze verwachting van het uiterlijk van het gebied, dat bekendstaat om mysterie en mythes.

4) Ola Lanko (Oekraïne)

Ola is een spannende eigen weg ingeslagen waarin ze de alomtegenwoordigheid van beeld verder onderzoekt en met haar fotogenieke installaties een ‘digitale kopie’ van de fysieke werkelijkheid maakt met referenties naar reis- en stockfotografie.

5) Lieko Shiga (Japan)

De fascinerende en soms verontrustende foto’s van Lieko bieden ruimte voor oneindige verwondering, ze creëren een vervreemdend effect en hebben een spirituele lading die zelden zo sterk is bij fotografie.

Haal nu jouw tickets voor de festivalavond van Foam!