FIBER en de invloed van technologie op cultuur

Tal van cultuurmakers dragen bij aan het festivalprogramma van OFF. In aanloop naar het festival maken we met hen kennis om te horen wat hen beweegt en wat ze zullen presenteren. We trappen af met FIBER, een partij die de grenzen van het mogelijke opzoekt tussen technologie en kunst. We spraken met Jarl Schulp, die aan het roer staat van deze jonge organisatie.

Jarl Schulp is artistiek directeur van FIBER, een organisatie die zich inzet voor opkomend talent op het snijvalk van audiovisuele kunst, digitale cultuur en elektronische muziek. Jaarlijks organiseert hij het FIBER festival, een grootschalig interdisciplinair event waar cutting-edge talent en bekende namen zich samen presenteren aan het grote publiek. Voor FIBER tijdens OFF, klik hier.

Jarl: ‘In ons FIBER festival proberen we altijd een totaalbeleving te creëren: een soort Gesamtkunstwerk waarbij beeld, geluid, ruimte en interactie vanuit uiteenlopende disciplines worden samengebracht. De naam FIBER komt van het idee te verbinden: wij zijn de vezels tussen de verschillende makers, culturele organisaties en publieksgroepen. Een agentschap werkt met rosters, wij kijken liever in ons hele netwerk wie bij een specifieke vraag past. Bovendien maken wij tentoonstellingen en events die de invloed van technologie op cultuur en maatschappij onderzoeken.

Post-human en post-digital zijn enkele belangrijke begrippen in de terminologie van FIBER. Hoewel computers en internet een enorme invloed hebben op de productie van onze cultuur, zijn deze onderwerpen voor het kunstpubliek nog vaak een niche. Of het nu gaat om mediakunst, data design, creative engineering of creative coding, FIBER onderzoekt de impact van technologie op de vorming van digitale cultuur. Deze laatste term heeft een ambivalente lading. Jarl legt uit: ‘Er wordt vaak gevraagd of digitale cultuur niet gewoon onderdeel is van het bredere kunst- en cultuurveld. Natuurlijk maakt het er deel van uit, maar omdat digitale makers bepaalde kritische kennis en vaardigheden over hardware, software en onze relatie met digitale omgevingen hebben, vinden wij het noodzakelijk om het te benoemen als een apart kennisgebied.’

‘Het internet is geen aparte wereld. Het is allemaal te herleiden naar fysieke plekken, grondstoffen en machtsstructuren.’

Steeds meer kunstenaars werken met technologie en ontwikkelingen binnen het internet. In Upstream Gallery vindt op dit moment bijvoorbeeld de groepsexpositie Shifting Optics III plaats, waarin werk wordt getoond van kunstenaars die allen zijn opgegroeid met de computer. ‘Neem de Nederlandse kunstenaar Jan Robert Leegte. Met zijn werk In Memory of New Materials Gone (2014) – en het nu bij Upstream Gallery gepresenteerde Ornaments (2016) – haalt hij een scrollbar, een digitaal object dat we dagelijks gebruiken, naar de fysieke wereld. Hij laat zien dat het onderdeel is van onze cultuur en onze interactie met cultuur bepaalt, maar stelt ook de vraag: wat gebeurt er met deze objecten wanneer ze worden vervangen door de volgende update? Persoonlijk is het voor mij ook een inzicht in de materialiteit van het internet. Ook al presenteren de grote IT-bedrijven de cloud als een abstract concept, uiteindelijk is het gewoon een serverpark dat ergens staat. Het internet is geen aparte wereld. Het is allemaal te herleiden naar fysieke plekken, grondstoffen en machtsstructuren.’

Coded Matters(s) tijdens OFF
Naast het jaarlijks festival is FIBER drie jaar geleden begonnen met het organiseren van Coded Matter(s): een thematische en verdiepende serie events over de werking van artistiek onderzoek op het gebied van digitale technologie. Tijdens Opera Forward Festival zal FIBER een avond verzorgen volgens het recept van Coded Matter(s): drie sprekers zullen met beeld en video vanuit hun vakgebied verschillende perspectieven bieden op een bepaald onderwerp – in dit geval uiteraard opera. ‘We vertrekken vanuit de vraag wat de opera van morgen zou kunnen zijn als er wordt samengewerkt met de huidige omliggende velden. Neem bijvoorbeeld kunstenaars die bezig zijn met interactiviteit, stembewerking, of geautomatiseerde en algoritmische ruimte. Wat zouden gebieden als robotics en veranderende architectuur kunnen toevoegen aan een podium? Wij kijken daarbij steeds van buiten naar binnen: hoe zouden kunstvormen van nu hun plek in de opera kunnen vinden? Ook zullen we terugkijken in de tijd met Kasper van Kooten, een muziekwetenschapper aan de UvA. Hij doet onderzoek naar de ontwikkeling van de Duitse opera en hoe deze heeft bijgedragen aan de identiteit van Duitsland. Tijdens een voorgesprek met Kasper kwam naar voren dat de nieuwste technologische innovaties vaker binnen opera’s werden ingezet. Zo maakte Wagner al gebruik van projectietechnologie en andere innovaties. Hierdoor vonden nieuwe ontwikkelingen hun plek in een artistieke productie.’

Met de Amerikaanse choreograaf en componist Colin Self – die ook optreedt tijdens Opera Forward x The Rest Is Noise – onderzoekt FIBER het thema the post-human voice, waarin de relatie tussen de menselijke stem en niet-menselijke processen centraal staat. Al met al belooft het een interessante avond te worden met ruimte voor polemiek. Jarl meent namelijk in het thema van deze eerste editie van OFF – opera, kunst der bezieling – een zekere terughoudendheid te herkennen in relatie tot technologie. ‘Het zou zonde zijn om uitsluitend te benadrukken dat het lichaam, de stem en improvisatie je nieuwe krachten geven om tegenwicht te bieden aan de technology push. Wij zeggen juist: opera is een heel technologische kunstvorm. Kijk naar de geschiedenis, kijk naar Wagner. We moeten niet tegen de ontwikkeling ingaan: we zitten er middenin, we moeten dit juist kritisch onderzoeken in plaats van het uit de weg gaan. Wij willen kijken hoe makers met behulp van technologieën juist nieuwe bezieling ontwikkelen, hoe ze nieuwe artistieke uitingen vormgeven en wat dat voor opera zou kunnen betekenen.


Nieuwsgierig geworden naar kunst op het snijvlak met technologie? Jarl tipt vijf cutting edge makers.

1) Mariska De Groot (NL)
In haar performance- en installatiewerk onderzoekt Mariska het fenomeen en de geschiedenis van optisch geluid. FIBER en Mirage presenteren samen haar nieuw installatie genaamd Nibiru – Planet of crossing. Haar prachtige werk is ook onderdeel van de tentoonstelling Close-Up bij EYE.
www.mariskadegroot.com

2) DEFRAME (NL)
Collectief van audiovisuele kunstenaars. In hun praktijk combineren ze site-speficic scenografieën voor de clubscene met de ontwikkeling van immersieve licht-video-installaties voor festivals en galeries. Ze brengen de wereld van code, video, digitale animaties en fotografie samen in één sterke beleving.
www.deframe.nl

3) Mark IJzerman (NL)
Mark is geluidskunstenaar, componist, performer en docent. Hij heeft een grote interesse in ‘interactief geluid’. Hij ontwikkelt binnen interdisciplinaire teams multisensorische omgevingen, waarin een geluidsontwerp wordt gekoppeld aan de persoonlijke interactie met een ruimte.
www.markijzerman.com

4) Ruairi Glynn (UK)
Ruairi is Installatiekunstenaar en hoofddocent Interactive Architecture Lab aan de Bartlett School of Architecture. In zijn werk reflecteert hij op de snelle veranderingen in robotics, material science en computational technologies en past deze toe binnen kunst, architectuur en design.
www.ruairiglynn.co.uk

5) Choreographic Coding Lab (INTL / DE)
Internationaal lab vanuit Motion Bank (The Forsythe Company), waarin ‘code-savvy’ kunstenaars, dansers en choreografen samenwerken om beweging, dans in digitale vorm en notaties vast te leggen.
www.choreographiccoding.org

Haal nu jouw tickets voor de festivalavond van Fiber!