Lucas over opera & leeftijdsdiscriminatie

Met het festival in aantocht introduceren we met trots onze OFF-ambassadeurs; een kleurrijk gezelschap aan jonge makers, doeners en denkers uit de kunstwereld. We praten met hen over opera, kunst, het aankomende festivalprogramma en andere bezielde zaken. Lees het hier!

Lucas Van Woerkum (1982) is een Nederlandse filmregisseur. In 2007 debuteerde hij met twee films: de muziekfilm Sophia en de NPS korte film Naar Anna. Met Mahler: Ich bin der welt abhanden gekommen studeerde hij in 2004 cum laude af aan de HKU. Zijn oeuvre bestaat uit muziekdocumentaires en Symphonic Cinema, fictie verfilmingen van klassieke muziek.

In het rumoerige Amsterdamse Hoxton hotel sprak ik Lucas over wat opera voor hem betekent, zijn eigen werk en leeftijdsdiscriminatie.

Wat was jouw allereerste opera-ervaring?
Lachend: Oef, dan is het de vraag of de Matthäus-Passion een opera is, ik vind namelijk van wel. Mijn vader is dirigent en mijn moeder zangeres, dus ik heb als kind al heel veel opera meegemaakt. Vanaf de luier eigenlijk. Toen ik zeven was zong ik al mee in het koor onder leiding van mijn vader.

Je weet dus niet beter dan dat er thuis klassieke muziek opstond?
Ja, zeker. We luisterden wel meer instrumentale muziek, maar absoluut ook opera.

Wagner wilde een nieuwe ‘experience’ creëren waarin verhaal, drama, muziek en licht allemaal samenkwamen

Heb je daardoor ook meer affiniteit met opera?
Toen ik op mijn zeventiende auditie deed voor de filmacademie, zeiden ze al tegen mij: ‘moet jij geen opera’s regisseren in plaats van films?’ En dat komt omdat ik muziekfilms maak en opera is natuurlijk niks anders dan een vertelling op muziek, met een duidelijke visuele component. Bij mijn films wordt het podium als het ware vervangen door een filmscherm.
Mijn affiniteit is dus groot! Al heb ik bij opera een beetje hetzelfde als bij musical. Ik hou persoonlijk niet erg van de continue herhaling in tekst, en het zingen in zo’n theatersetting vind ik vaak iets te weinig poëtisch of fantasievol. Ik maak stille films op klassieke muziek, en voor mij is die poëzie belangrijk en dat mis ik soms bij opera. Maar om een voorbeeld te geven, ik heb de hele Ring van Wagner, een 16 uur durende operacyclus, opgenomen in een filmische registratie van de Reisopera. Ik heb ’m in de vier jaar dat hij werd opgevoerd tot in den treuren ontleed. Opera staat voor mij dus wel heel dichtbij.

Wat boeit je vooral aan opera?
De vroegere operamakers, en dan begin ik even bij de late romantiek, maakten opera als gesamtkunstwerk. Super interessant! Laten we Wagner er weer bijhalen, die wilde een nieuwe ‘experience’ creëren waarin verhaal, drama, muziek en licht allemaal samenkwamen. In de operakunst is er continu die kruisbestuiving. Dat vind ik er erg mooi aan, dat dat wordt opgezocht. Dat je ontroerd kunt raken door een overdadigheid.

Ik zou het heel tof vinden om een keer naar een opera te gaan waar de leeftijdslimiet 40 of 45 is.

Ben je daarom ook ambassadeur geworden voor OFF?
Absoluut. Ik heb een documentaire gemaakt over Sunken Garden, de eerste 3D-opera van Michel van der Aa, en dat is precies de kracht die Wagner bedoelde. Je laat het publiek iets zien wat ze nog nooit hebben ervaren. Zijn muziek is aan de ene kant best complex, maar wel toegankelijk voor een breed publiek. Daar zijn we nu wel aan toe, denk ik.

Kun je je voorstellen dat opera voor een hoop mensen wellicht wat moeilijk te behappen is?
Ik denk dat het niks met de kunstvorm zelf te maken heeft, maar met de mensen die erop afkomen. Ik ga zelf niet zo snel naar een hardrockconcert in Paradiso, omdat ik denk dat die mensen minder goed bij mij passen. En dat is misschien niet zo, ik heb waarschijnlijk een waanzinnige avond als ik erheen ga. Die aansluiting bij een doelgroep is wel het grootste probleem van klassieke muziek, denk ik. Ik zou het bijvoorbeeld heel tof vinden om een keer naar een opera te gaan waar de leeftijdslimiet 40 of 45 is. Klinkt belachelijk en het is natuurlijk leeftijdsdiscriminatie, maar ik zou het leuk vinden om na zo’n show met mensen te praten die niet uit een fetish naar de opera gaan. Ervaring uitwisselen met leuke mensen!

Wat denk je dat verder de grootste vooroordelen over opera zijn?
Dat je al veel kennis moet hebben. Dat veel mensen opera zien als iets van vroeger, en dat het daardoor niet meer hip is. Terwijl ik geloof dat er bij heel veel mensen wel een sluimerende interesse is. En dat men iets zou willen meemaken wat diepgang heeft, waar de grote levensvragen aan bod komen, maar waar je ook gewoon van kunt genieten. En ik denk dat opera die functie erg goed kan vervullen.

Denk je dat OFF deze drempel wat lager kan maken?
Ik ben niet voor niets ambassadeur! Ik geloof dat het juist in een festivalvorm goed is om een statement te maken, want dit is de toekomst van deze kunstvorm. En die toekomst wordt natuurlijk niet alleen door de makers bepaald, maar ook door het publiek. Op het moment dat je in de vorm van een festival, op andere plekken of op andere tijden die traditionele kunstvorm laat zien, dan bereik je daar een ander publiek mee. Als die eenmaal geïnteresseerd zijn, blijven ze echt wel plakken.

Een andere setting scheelt dus een hoop, zeg je?
Zeker weten, maar het zou ook fijn zijn als de makers dichterbij komen. Of het publiek dichterbij laten komen in het maakproces, door het bijvoorbeeld te delen via social media. We moeten dit tijdperk benutten wat dat betreft, ik geloof dat het echt een wisselwerking is.

Waar gaan we je sowieso vinden tijdens het festival?
De nieuwe opera van Michel Van Der Aa, Blank Out, gebaseerd op het werk en leven van Ingrid Jonker. Only the Sound Remains, en de Talk met Gijs Scholten Van Aschat.