Operabc — O, P & Q

Met deze Operabc bespreken wij voor elke letter van het alfabet één pilaar van opera. Een onmisbare gids voor de closeted operaliefhebber en een opfriscursus voor eenieder die zich afvraagt hoe het ook alweer zat.

Operabc O

Ouverture komt van het Franse woord voor opening. Deze muziekstukken worden meestal aan het begin van een concert of een voorstelling gespeeld. De ouverture is een middel om de toon te zetten en het publiek warm te maken voor wat komen gaat. Waar Wagners ouverture van Tannhäuser spaarzaam begint, gebruikt Georges Bizet (1838-1875) de ouverture in Carmen juist om meteen met de deur in huis te vallen. Omdat er zoveel druk ligt op de eerste noten, zijn ouvertures vaak muzikale hoogstandjes. Mede hierdoor heeft de ouverture zich weten te ontwikkelen tot een opzichzelfstaande muziekvorm. Bij een opera als Rossini’s Guillaume Tell is de ouverture zelfs een ware publiekstrekker. De Italiaanse regisseur Damiano Michieletto was zich hier ongetwijfeld van bewust toen hij vorig jaar een uitgesproken politieke bewerking van het stuk opvoerde in Londen. Zo wordt wel duidelijk uit de recensie van de Volkskrant: ‘De operaliefhebbers kwamen voor de melodieuze ouverture […]. Waar de bezoekers van Wilhelm Tell maandagavond niet voor kwamen in het Londense Covent Garden was een expliciete verkrachtingsscène.’

 

Operabc P

De Griekse tragedies kennen wij dankzij de orale traditie. Eeuwenlang gaven volkeren hun verhalen door van dichter op dichter. Hoe moeilijk het ook mag zijn om de volledige Odyssee uit je hoofd te leren, een muziekstuk is natuurlijk een heel andere tak van sport. Je moet rekening houden met maatsoorten, tempowisselingen en dynamiek. Muziek heeft daarom gelukkig ook een schrift: de partituur. De westerse partituur heeft een lange weg af moeten leggen voordat zij was wat zij nu is. In de middeleeuwen had men het neumenschrift: een primitieve partituur waarin wel intervallen konden worden aangegeven, maar nog geen ritme. Het duurde nog tot de veertiende eeuw voordat de westerse muzieknotatie de vorm vond die zij vandaag de dag nog steeds heeft. Hedendaagse componisten kiezen soms juist voor alternatieve notatiewijzen.

Partituur voor Aria van John Cage
Partituur voor Aria van John Cage

Operabc Q

In een partituur kunnen een hoop tekens staan. Voor de volumeaanduiding quasi forte bestaat echter geen teken. Qua dynamiek zit het tussen mezzoforte en forte in. Oftewel: best wel hard, maar niet zo hard dat de paardenharen uit je strijkstok trillen en de hoboïst naast je drie dagen lang ‘wat?’ roept als je tegen hem praat.