Componist Tilen Lebar: ‘Opera kan van alles zijn’

Na zijn opleidingen aan het conservatorium van Ljubljana, rondt de Sloveense Tilen Lebar momenteel zijn master compositie aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag af. Voor OFF componeerde hij The Cursed One, een opera gebaseerd op een gelijknamig gedicht van de Congolese schrijver Fiston Mwanza Mujila.

Tilen zag in 2017 een voordracht van Mujila. De slam poetry-achtige, rebelse stijl van de schrijver sprak hem aan. In Mujila’s werk vond Tilen de juiste kritische toon voor zijn libretto, waarmee hij de hedendaagse maatschappij kon benaderen. “Ik heb hem gevraagd of ik zijn gedicht mocht gebruiken als vertrekpunt. Het libretto heeft een soort contrapunt-perspectief: je hebt het gedicht aan de ene kant en aan de andere kant onze bewerking. Zo creëren we meerdere perspectieven op hetzelfde moment. Het gaat over minderheden en meerderheden, en de ultracomplexiteit daarvan.”

Muzikale deken
Het instrumentaal ensemble bestaat uit acht instrumenten en vooraf opgenomen electronics. De instrumenten zullen echter niet als zodanig herkenbaar zijn. Tilen: “Ik wilde een bepaalde geluidswereld creëren die het libretto niet ondersteunt. Er is geen dramatische ontwikkeling in de muziek. Het is wat het is. Als een soort muzikale deken, die er altijd is, maar die niet reageert op de situatie die zich afspeelt op het podium. Ik denk dat wanneer je het drama ook in de muziek representeert, zowel de muziek als de tekst in zekere zin hun kracht verliezen.”

Het vocale ensemble reageert juist wel op de situatie. “Als in een Griekse tragedie zijn zij het koor dat commentaar levert, ze representeren de conventionele ratio,” legt Tilen uit. “Ze zijn een groeiende massa zoals we die ook zien in de sociale media. Een bepaald meeloopgedrag van mensen, die zelf – vaak uit gemak – niet op zoek gaan naar informatie, maar liever meningen van anderen overnemen.”

De protagonisten worden vertolkt door een mezzosopraan en een countertenor, die in hun samenzang voor een zekere vervreemding zorgen. “Omdat de stemtypen qua stemhoogte overeenkomen, kunnen ze in een geluidskleur terechtkomen die erg interessant is. Ik ga graag op zoek naar een afstand tussen het zichtbare en het hoorbare, waardoor je het geluid vanuit een nieuw perspectief kunt beluisteren.”

Improvisatie
Tilens aanpak ten opzichte van het libretto en de uitvoering ervan is vrij experimenteel. De zangers, zowel protagonisten als vocaal ensemble, zijn vrij en hebben geen uitgeschreven partijen. Dat zorgt ervoor dat elke uitvoering totaal verschillend kan zijn. De voor het OFF vooraf opgenomen opera, is dus slechts één mogelijke uitvoering van de compositie. “Het kan zich nog in verschillende richtingen ontwikkelen. Dat is de schoonheid van dit project, het zal blijven transformeren.”

Where do we go from here?
“Opera kan van alles zijn,” antwoordt Tilen op de vraag die ten grondslag ligt aan deze OFF-editie. “Het hoeft geen vaststaand recept uit het verleden te volgen, maar kan een fluïde vorm zijn. Het kan wat mij betreft zelfs interactief worden, waarbij toeschouwers hun eigen stem gebruiken. Ik heb misschien niet eerder echt opera geschreven, maar ben wel altijd bezig met interdisciplinaire projecten. Volgens mij is de essentie van opera dat het verschillende kunstvormen in zich draagt.”

Wil je meer weten over Tilen’s opera The Cursed One? Kijk dan snel op deze pagina!

Tekst: Jasmijn van Wijnen
Foto: Milagro Elstak
Op de foto van links naar rechts: Tilen Lebar, Chaja van Emde Boas, Dylan Jongen (productieleiders)